Υπάρχουν παιδιά που θα σηκώσουν αμέσως το χέρι στην τάξη όταν δυσκολευτούν. Θα ζητήσουν διευκρίνιση, θα φωνάξουν έναν γονέα, θα πουν εύκολα «δεν μπορώ». Και υπάρχουν και παιδιά που κάνουν το ακριβώς αντίθετο. Επιμένουν, προσπαθούν ξανά και ξανά, θυμώνουν, απογοητεύονται, μερικές φορές κλαίνε και παρ’ όλα αυτά, δεν ζητούν βοήθεια.
Για τους ενήλικες αυτό μοιάζει παράξενο. Αν δυσκολεύεται, άραγε γιατί δεν μιλά;
Η απάντηση είναι ότι το να ζητά ένα παιδί βοήθεια δεν είναι τόσο αυτονόητο όσο ακούγεται. Δεν εξαρτάται μόνο από τον χαρακτήρα του ούτε από το αν είναι «δυνατό» ή «ανεξάρτητο». Είναι μια δεξιότητα που χτίζεται σταδιακά και συνδέεται με το πώς αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, το λάθος και τις σχέσεις με τους άλλους.
Διαβάστε επίσης: Πέρα από τους καβγάδες: Τα οφέλη του να μεγαλώνουν με μικρότερα αδέρφια
Βοήθεια: Δεν είναι πάντα θέμα ανεξαρτησίας
Όταν ένα παιδί επιμένει να κάνει κάτι μόνο του, συχνά το ερμηνεύουμε θετικά: «Είναι ανεξάρτητο.», «Δεν τα παρατάει εύκολα.» κ.λπ.
Και πολλές φορές ισχύει.
Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που πίσω από την άρνηση να ζητήσει βοήθεια δεν κρύβεται σιγουριά αλλά πίεση.
Η σκέψη μπορεί να μην είναι: «Θέλω να τα καταφέρω μόνος μου.», αλλά: «Δεν πρέπει να δείξω ότι δυσκολεύομαι.»
Και αυτή είναι μια πολύ διαφορετική αφετηρία.
Όταν το παιδί φοβάται το λάθος περισσότερο απ’ όσο δείχνει
Δεν εκφράζουν όλα τα παιδιά την ανασφάλεια με τον ίδιο τρόπο. Κάποια αποφεύγουν τις προκλήσεις, κάποια εγκαταλείπουν γρήγορα και άλλα κάνουν το αντίθετο: επιμένουν υπερβολικά χωρίς να ζητούν βοήθεια.
Γιατί;
Επειδή για αυτά το λάθος δεν είναι απλώς μια δυσκολία. Μπορεί να μοιάζει με απόδειξη ότι «δεν είναι αρκετά καλά».
Έτσι προτιμούν να παλεύουν μόνα τους παρά να εκτεθούν.
Τα παιδιά που έχουν μάθει να είναι «μεγάλα»
Υπάρχουν παιδιά που ακούμε συχνά να περιγράφονται ως: «Πολύ ώριμα.», «Δεν ζητά ποτέ τίποτα.», «Τα κάνει όλα μόνο του.» κ.λπ.
Και πράγματι, κάποια παιδιά έχουν έντονη ανάγκη αυτονομίας. Κάποιες φορές όμως έχουν μάθει — χωρίς να το θέλει κανείς συνειδητά — ότι το να χρειάζεσαι βοήθεια είναι κάτι που πρέπει να αποφεύγεται. Όχι απαραίτητα επειδή κάποιος το είπε. Αλλά επειδή το παιδί πήρε το μήνυμα ότι η αξία του συνδέεται με το πόσο καλά τα καταφέρνει.
Η βοήθεια δεν ζητιέται πάντα με λέξεις
Αυτό είναι ένα σημείο που συχνά μας ξεφεύγει. Δεν λένε όλα τα παιδιά: «Μπορείς να με βοηθήσεις;»
Μερικές φορές ζητούν βοήθεια αλλιώς:
- θυμώνουν εύκολα,
- καθυστερούν να ξεκινήσουν,
- αποφεύγουν κάτι,
- λένε «δεν με νοιάζει»,
- κουράζονται ξαφνικά,
- εκνευρίζονται όταν κάποιος προτείνει λύση.
Κάποιες φορές αυτό που μοιάζει με αντίδραση είναι στην πραγματικότητα δυσκολία που δεν ξέρουν ακόμη πώς να εκφράσουν.
Στο σχολείο και στις φιλίες το βλέπουμε ακόμη πιο έντονα
Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, η ανάγκη να φανούν ικανά γίνεται πιο έντονη.
Ένα παιδί μπορεί:
- να μην ρωτά στην τάξη ενώ δεν έχει καταλάβει,
- να μην ζητά βοήθεια σε μια εργασία,
- να δυσκολεύεται σε μια φιλία χωρίς να μιλά.
Όχι επειδή δεν θέλει λύση μα επειδή πολλές φορές το να παραδεχτεί τη δυσκολία του μοιάζει πιο δύσκολο από τη δυσκολία την ίδια.
Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε χωρίς να λύνουμε τα πάντα;
Ο στόχος δεν είναι να επεμβαίνουμε πριν καν δοκιμάσει αλλά ούτε να λέμε: «Αφού ξέρεις.»
Αντίθετα, μπορούμε να δώσουμε ένα διαφορετικό μήνυμα:
- «Δεν χρειάζεται να το κάνεις μόνος σου.»
- «Μπορούμε να το σκεφτούμε μαζί.»
- «Το ότι δυσκολεύτηκες δεν σημαίνει ότι δεν μπορείς.»
- «Χαίρομαι που μου το είπες.»
Εξίσου σημαντικό είναι να δείχνουμε κι εμείς ότι ζητάμε βοήθεια όταν τη χρειαζόμαστε. Άλλωστε τα παιδιά μας παρατηρούν συνεχώς.
Το να ζητά βοήθεια είναι μέρος της αυτονομίας
Συχνά μεγαλώνουμε τα παιδιά με την ιδέα ότι στόχος είναι να μη χρειάζονται κανέναν. Υγιής αυτονομία ωστόσο δεν σημαίνει να κάνουμε τα πάντα μόνοι μας. Σημαίνει να ξέρουμε πότε μπορούμε να συνεχίσουμε και πότε έχει αξία να στραφούμε σε κάποιον.
Και ίσως ένα από τα πιο χρήσιμα πράγματα που μπορούμε να μάθουμε στα παιδιά δεν είναι να τα καταφέρνουν πάντα μόνα τους. Αλλά να ξέρουν ότι το να ζητούν βοήθεια δεν τα κάνει λιγότερο ικανά. Τα κάνει ανθρώπους…
