Σήμερα τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο ειδοποιήσεις, βίντεο μικρής διάρκειας και συνεχή ψηφιακά ερεθίσματα, με αποτέλεσμα η ικανότητα διατήρησης της προσοχής τους για μεγάλο χρονικό διάστημα να δοκιμάζεται περισσότερο από ποτέ.
Διαβάστε επίσης: Περιέργεια: Μας κάνει καλύτερους γονείς;
Ωστόσο, νέα έρευνα δείχνει ότι η «γνωστική αντοχή», η δυνατότητα δηλαδή να διατηρεί κανείς τη συγκέντρωσή του σε απαιτητικές νοητικές δραστηριότητες, μπορεί να καλλιεργηθεί και να ενισχυθεί, όπως ακριβώς συμβαίνει με τη σωματική αντοχή.
Τι είναι η γνωστική αντοχή;
Οι επιστήμονες περιγράφουν τη γνωστική αντοχή ως την ικανότητα του εγκεφάλου να διατηρεί υψηλά επίπεδα απόδοσης κατά τη διάρκεια παρατεταμένης πνευματικής προσπάθειας. Όπως ένας δρομέας κουράζεται όσο συνεχίζει να τρέχει, έτσι και ο εγκέφαλος παρουσιάζει σταδιακή μείωση της απόδοσής του όταν καλείται να συγκεντρωθεί για πολλή ώρα.
Σε μελέτη σε μαθητές από διαφορετικές χώρες, που δημοσιεύτηκε στο The Quarterly Journal of Economics, διαπιστώθηκε πως οι επιδόσεις τους συνήθως μειώνονται στις ερωτήσεις που βρίσκονται προς το τέλος των εξετάσεων.
Ο ρόλος του σχολικού περιβάλλοντος στη γνωστική αντοχή
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι καθημερινές σχολικές δραστηριότητες επηρεάζουν σημαντικά την ανάπτυξη της γνωστικής αντοχής. Οι μαθητές που αφιερώνουν περισσότερο χρόνο σε δραστηριότητες που απαιτούν ενεργή και αυτόνομη σκέψη, όπως η επίλυση προβλημάτων, η σιωπηλή ανάγνωση και η ατομική εργασία, φαίνεται να εξασκούν περισσότερο τη συγκέντρωσή τους.
Αντίθετα, όταν η μάθηση βασίζεται κυρίως στην παθητική παρακολούθηση, στην αποστήθιση ή στην αντιγραφή πληροφοριών, οι ευκαιρίες εξάσκησης της παρατεταμένης προσοχής είναι περιορισμένες.
Η συγκέντρωση «γυμνάζεται»
Για να εξετάσουν αν η γνωστική αντοχή μπορεί να βελτιωθεί, Ινδοί επιστήμονες πραγματοποίησαν πείραμα με περισσότερους από 1.600 μαθητές δημοτικού. Ορισμένα παιδιά συμμετείχαν σε σύντομες συνεδρίες επίλυσης μαθηματικών προβλημάτων, ενώ άλλα ασχολήθηκαν με απαιτητικούς γρίφους, λαβυρίνθους και παιχνίδια λογικής.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Και οι δύο ομάδες παρουσίασαν σημαντική βελτίωση στην ικανότητα διατήρησης της απόδοσής τους κατά τη διάρκεια δοκιμασιών. Επιπλέον, οι εκπαιδευτικοί ανέφεραν καλύτερη συγκέντρωση στην τάξη, λιγότερη ανησυχία και μεγαλύτερη ικανότητα ολοκλήρωσης σύνθετων οδηγιών.
Γιατί έχει σημασία σήμερα να ενισχύουμε τη γνωστική αντοχή του παιδιού
Η συνεχής έκθεση σε γρήγορα και σύντομα ψηφιακά ερεθίσματα μπορεί να μειώνει τις ευκαιρίες εξάσκησης της παρατεταμένης προσοχής. Γι’ αυτό οι ειδικοί τονίζουν τη σημασία δραστηριοτήτων που απαιτούν επίμονη νοητική προσπάθεια, όπως τα παζλ, η εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου, η ανάγνωση ή η επίλυση προβλημάτων.
Το πιο αισιόδοξο μήνυμα της έρευνας είναι ότι η γνωστική αντοχή δεν αποτελεί ένα σταθερό χαρακτηριστικό. Όπως ακριβώς η φυσική κατάσταση βελτιώνεται με την άσκηση, έτσι και η ικανότητα συγκέντρωσης μπορεί να ενισχυθεί μέσα από συστηματική εξάσκηση. Σε έναν κόσμο γεμάτο περισπασμούς, η καλλιέργεια αυτής της δεξιότητας ίσως αποδειχθεί πιο σημαντική από ποτέ για τη μάθηση, την εργασία και τη γενικότερη ευημερία των παιδιών.