Η ρύπανση του περιβάλλοντος μας επηρεάζει πολύ περισσότερο από ό,τι φανταζόμαστε. Οι έγκυοι εκτίθενται σε περιβαλλοντικούς κινδύνους που επηρεάζουν και τις νέες ζωές που έχουν μέσα στην κοιλιά τους. Νέα ανησυχητική έρευνα αποκαλύπτει ότι τα έμβρυα που εκτίθενται περισσότερο σε ορισμένους ατμοσφαιρικούς ρύπους παρουσιάζουν μεταβολές στο μέγεθος συγκεκριμένων εγκεφαλικών δομών, ιδίως κατά το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης.
Έμβρυα και ρύπανση, τι εξέτασαν οι ερευνητές
Αυτό είναι το βασικό εύρημα της νέας μελέτης που διεξήχθη από το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης. Πρόκειται για την πρώτη μελέτη που εξετάζει τη συσχέτιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης με την ανάπτυξη του εγκεφάλου του εμβρύου κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Η εν λόγω έρευνα δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Planetary Health και ανέλυσε δεδομένα από 754 ζεύγη μητέρας-εμβρύου μεταξύ 2018 και 2021 στη Βαρκελώνη.
Κατά το τρίτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης, οι συμμετέχουσες υποβλήθηκαν σε έναν εξειδικευμένο υπέρηχο που επιτρέπει την ανάλυση της μορφολογίας και των δομών του εμβρυϊκού εγκεφάλου. Εκτιμήθηκαν η έκθεση σε διάφορες ρυπογόνες ουσίες, οπως σε διοξείδιο του αζώτου, αιωρούμενα σωματίδια και μαύρο άνθρακα, ενώ η έρευνα έλαβε υπ’ όψιν τρία «μικροπεριβάλλοντα», την κατοικία, τον χώρο εργασίας και τις διαδρομές μετακίνησης των εγκύων. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω εφαρμογής που εγκαταστάθηκε στα κινητά τους τηλέφωνα.
Πώς επηρεάζονται τα έμβρυα από τους ρύπους
Η ερευνητική ομάδα παρατήρησε ότι η προγεννητική έκθεση σε επικίνδυνες ουσίες σε όλους τους παραπάνω χώρους συνδεόταν με την αλλοίωση διαφόρων περιοχών του εγκεφάλου του εμβρύου. Συγκεκριμένα, καταγράφηκαν συσχετίσεις μεταξύ της έκθεσης στους ρύπους και της αύξησης του όγκου εγκεφαλικών περιοχών, που βρίσκονται στα ημισφαίρια του εγκεφάλου. Ανιχνεύτηκε, επίσης, αλλοίωση σε σημεία του εγκεφάλου, που είναι κρίσιμα για την ισορροπία και τον κινητικό συντονισμό.
Οι συσχετίσεις μεταξύ έκθεσης στην ατμοσφαιρική ρύπανση και μεταβολών στη μορφολογία αυτών των εγκεφαλικών δομών ήταν πιο έντονες κατά το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Σύμφωνα με τους ερευνητές, κατά τη μέση έως όψιμη κύηση, ο εγκέφαλος του εμβρύου εισέρχεται σε μια κρίσιμη φάση ανάπτυξης, καθιστώντας τον ιδιαίτερα ευάλωτο σε εξωτερικούς παράγοντες όπως η ρύπανση.
Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι ακόμη και σε εγκυμοσύνες που θεωρούνται φυσιολογικές, παράγοντες όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση μπορεί να επηρεάσουν την εγκεφαλική ανάπτυξη των εμβρύων. Τα ευρήματα αυτά υπογραμμίζουν την ανάγκη ενημέρωσης και εκπαίδευσης, τόσο στην ιατρική κοινότητα όσο και στο ευρύτερο κοινό.
Διαφορές σε πληθυσμιακό επίπεδο
Τα συμπεράσματα της εν λόγω μελέτης δεν υποδηλώνουν ότι τα παιδιά της έρευνας παρουσιάζουν παθολογικές εγκεφαλικές αλλοιώσεις, μιας και οι μετρήσεις των δομών του εγκεφάλου βρίσκονταν εντός των φυσιολογικών ορίων. Παρατηρήθηκαν, βέβαια, διαφορές στους εγκεφάλους των εμβρύων με μεγαλύτερη έκθεση σε ρύπους σε σύγκριση με εκείνα με μικρότερη έκθεση.
Το νόημα είναι ότι αυτές οι διαφορές, αν και μικρές σε ατομικό επίπεδο, είναι σημαντικές σε συλλογικότερο, πληθυσμιακό επίπεδο, καθώς μας πληροφορούν για το πώς η ρύπανση επηρεάζει γενικότερα τον εγκέφαλο του εμβρύου και την ευαλωτότητά του σε περιβαλλοντικές εκθέσεις, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για αστικά περιβάλλοντα.
Η ερευνητική ομάδα τονίζει την ανάγκη για περαιτέρω μελέτες που θα επιβεβαιώσουν τα ευρήματα και θα παρακολουθήσουν τις πιθανές επιπτώσεις τους μακροπρόθεσμα. Με άλλα λόγια, θα πρέπει να διαπιστωθεί αν αυτά τα αποτελέσματα είναι αναστρέψιμα μετά από τη γέννηση ή αν επιμένουν, καθώς και αν έχουν αρνητικές συνέπειες για τη νευροανάπτυξη του παιδιού σε μεταγενέστερα στάδια της ζωής του.